Phân tích »

Người kinh doanh phải có giấy phép kinh doanh, giấy chứng nhận đủ điều kiện về an ninh trật tự, có nơi kinh doanh, có giấy cam kết và người nhận cầm đồ phải hiểu biết nhất định về pháp luật ở lĩnh vực hành nghề.

Trong hoạt động cầm đồ hiện nay, khách hàng đến giao dịch khá đa dạng, đủ mọi lứa tuổi và thuộc nhiều thành phần khác nhau trong xã hội. Anh Đức, một chủ cửa hiệu cầm đồ ở phố Vọng cho biết, các khách hàng đến với anh đa phần là những đối tượng chơi cờ bạc, lô đề hoặc cá độ bóng đá, độ tuổi từ 18 - 35. Những đồ vật họ cầm cố thường là xe máy, xe đạp, laptop, điện thoại,… Trong vài năm gần đây, lượng khách hàng là học sinh, sinh viên đến cầm cố tại cửa hiệu của anh khá nhiều, có những cô cậu học sinh vẫn còn mặc nguyên áo đồng phục khi đến.
 

Những phố “cầm đồ” ở Hà Nội.    Ảnh: Nguyễn Tuấn

Với vai một người khách, tôi bước vào một cửa hiệu cầm đồ ở phố Đặng Dung hỏi: "Anh ơi, chiếc Iphone này cầm được bao tiền?". Người chủ nhanh chóng cầm xem và trả lời: "Iphone này của em cũ rồi, chỉ được dưới 5 triệu đồng thôi". Đang định hỏi thêm thì anh ta nói: "Em định cầm bao lâu ? Ở đây tính lãi 5.000 đồng/ triệu đồng/ngày và thời gian tối thiểu là 10 ngày. Nếu em cầm thì lại đây anh viết phiếu cho". 

Tôi trả lời: "Em định cầm 3 - 4 ngày thôi, nhưng em vẫn chưa hiểu về cách tính lãi". Anh ta cười nhạt rồi giải thích: "Chắc lần đầu cầm đồ hả? Thế này nhé, lãi của em sẽ là 5.000 đồng nhân với 5 triệu đồng tiền em được vay và nhân với 10 ngày lãi, em tính thử đi". "Nhưng em vay có 3 - 4 ngày thôi mà sao lại tính lãi 10 ngày", tôi tỏ vẻ ngạc nhiên hỏi. "Thời hạn vay tối thiểu đấy.

Cửa hàng nào cũng thế, em không đồng ý thì thôi", vừa nói anh ta vừa trả lại Iphone.  Mới tính sơ, tôi đã thấy nếu đồng ý cầm cố Iphone thì sẽ mất 250.000 đồng tiền lãi. Như vậy, tỷ lệ lãi suất sẽ là 5%/10 ngày, trong khi lãi suất ngân hàng nếu vay thì lãi nhiều nhất cũng chỉ 15%/năm  (0,41%/10 ngày). So sánh như thế, đủ thấy lãi suất cầm đồ hiện nay quả là một con số "khủng".

Hoạt động kinh doanh cầm đồ cũng có những quy định “ngầm” về lãi, thời gian vay tối thiểu và phương thức tính giá trị cầm cố. Tiền lãi được tính theo từng thời điểm, bình thường lãi dao động từ 3.000 - 5.000 đồng/triệu/ngày. Thời điểm "hot" như Euro 2012, lãi luôn được tính 5.000 đồng/triệu/ngày. Thời gian vay tối thiểu là 10 ngày, trường hợp thân quen có thể xuống đến 5 ngày. Tại thời điểm cầm cố, giá trị cầm cố khoảng 50% - 60% giá trị thực của tài sản, giả sử một chiếc xe Wave có giá 18 triệu đồng, nếu như đầy đủ giấy tờ pháp lý thì cũng chỉ được định giá xấp xỉ 10 triệu đồng khi cầm cố.

Các cửa hiệu cầm đồ đều thực hiện đúng các nguyên tắc, đó là việc cầm cố tài sản phải được lập thành văn bản, có thể lập thành văn bản riêng hoặc ghi trong hợp đồng chính. Tuy nhiên, trong giấy biên nhận cầm đồ chỉ đề thông tin chung và đặc điểm của tài sản cầm cố chứ không đề cập đến vấn đề lãi suất được tính như thế nào? Quy định ra sao? Cách tính lãi suất ở đây chỉ được thỏa thuận bằng miệng, chứ không được thể hiện bằng văn bản. Liệu có sự chênh lệch giữa thực tế và quy định của pháp luật về lãi suất cho vay hay không? Cán bộ ngành thuế sẽ dựa vào đâu để tính thuế cho cửa hiệu cầm đồ một cách chính xác? Nhà nước liệu có bị thất thu về thuế?...

Hơn nữa, theo Nghị định số 24/2012/NĐ-CP của Chính phủ ban hành ngày 3-4-2012 về hoạt động quản lý kinh doanh vàng thì một số cửa hiệu cầm đồ hiện đang vi phạm nghị định này. Cầm đồ vàng là một trong những hình thức hoạt động kinh doanh vàng. Nhờ nhận cầm đồ vàng mà cửa hàng có phát sinh lợi nhuận. Đây là hành vi vi phạm trong hoạt động kinh doanh vàng, được ghi trong các mục 4 và 6, Điều 19, chương VI của Nghị định số 24/2012/NĐ-CP: "Sử dụng vàng làm phương tiện thanh toán (mục 4). Hoạt động kinh doanh vàng khác khi chưa được Thủ tướng Chính phủ cho phép và Ngân hàng nhà nước cấp giấy phép (mục 6)".

Tuy vi phạm như vậy, nhưng hầu hết các cửa hàng cầm đồ đều rất công khai việc vi phạm của mình ngay trên biển hiệu, nhận cầm đồ vàng. Hiện nay, cầm cố vàng cho lợi nhuận cao. Các chủ hiệu cầm đồ không cần quan tâm đến nguồn gốc của vàng, người cầm cố là ai? Họ chỉ kiểm tra và định giá tài sản cầm cố. Trong những dây chuyền vàng, lắc vàng … đem đi cầm cố, liệu có những tang vật của các vụ cướp giật, trộm cắp gần đây hay không? Phải chăng đây là kẽ hở để kẻ gian có thể lợi dụng?

Nếu không quản lý dịch vụ cầm đồ hợp lý thì một lượng lớn dòng tiền sẽ bị "chảy" vào hoạt động kinh doanh cầm đồ, nơi có thể trở thành mầm mống cho các hoạt động "tín dụng đen". Đây là sự "lãng phí" tiền vô cùng lớn cho nền kinh tế nước nhà, nhất là đối với các ngân hàng, quỹ tín dụng,… Nên chăng cần có phương thức tổ chức để mở rộng phạm vi hoạt động của các ngân hàng trong lĩnh vực kinh doanh cầm cố? Những nhà quản lý, các cấp chính quyền địa phương cần có những biện pháp kiểm soát, quản lý "dòng tiền" của hình thức kinh doanh cầm đồ để phát huy các mặt tích cực của nó, góp phần phát triển kinh tế đất nước.