Phân tích »

Ở đất nước đã từng là một trong những thị trường mới nổi năng động nhất châu Á, hồi tháng 8/2011, lạm phát của Việt Nam lập đỉnh ở mức 23% và là mức cao nhất châu Á. 

 

Trong suốt 2 thập kỷ kể từ khi đổi mới đến nay, Việt Nam đã đạt được tốc độ tăng trưởng GDP 7,1%. 4 năm trước, Việt Nam còn được coi là câu chuyện thành công tiếp theo của châu Á.

 

Trước khi gia nhập WTO vào năm 2007, chính phủ đã cam kết sẽ đẩy mạnh quá trình tái cấu trúc và cổ phần hóa các doanh nghiệp nhà nước. Năm 2007, IMF còn nhận định hàng hóa nhập khẩu rẻ đi sau khi gia nhập WTO có thể giúp Việt Nam kiềm chế lạm phát và quá trình cải cách có thể tạo ra sân chơi bình đẳng cho các doanh nghiệp nước ngoài.

 

Trong suốt thập kỷ vừa qua, chi phí nhân công ở Trung Quốc tăng lên khiến nước này không còn là "công xưởng" của thế giới. Với chính trị ổn định, lực lượng lao động trẻ và giá rẻ cùng cơ sở hạ tầng tương đối thuận lợi,  dường như Việt Nam sẽ là sự lựa chọn tiếp theo. Đầu tư nước ngoài lên tới 9,6 tỷ USD vào năm 2008, gấp hơn 3 lần so với 2 năm trước đó. Goldman Sachs nhận định Việt Nam là con hổ tiếp theo của châu Á. 

 

Theo nhận định của Edmund Malesky, chuyên gia kinh tế chuyên nghiên cứu về Việt Nam tại Đại học California, trong giai đoạn này, các nhà đầu tư nước ngoài không quan tâm đến chính sách điều hành của chính phủ. Họ bị hấp dẫn bởi chi phí nhân công thấp. 

 

Tuy nhiên, trong thời điểm hiện tại, dường như những nhận định kia không còn chính xác. Bức tranh kinh tế Việt Nam trong năm 2012 được một số người phác họa với những mảng tối: đấu tranh chống lại lạm phát, tham nhũng và đồng nội tệ yếu. 

 

Mọi thứ bắt đầu trở nên xấu đi khi Việt Nam thực hiện gói tín dụng trị giá 100 tỷ USD từ năm 2007 đến 2010 nhằm đối phó với khủng hoảng kinh tế năm 2008. Thay vì hỗ trợ cho các doanh nghiệp tư nhân, chính phủ lại đổ vốn vào các doanh nghiệp nhà nước (SOE). Các doanh nghiệp này đã sử dụng nguồn vốn được cấp một cách tràn lan, thực hiện các khoản đầu tư ngoài ngành. Với nguồn vốn khổng lồ, các SOE có thể dễ dàng đánh bật các đối thủ cạnh tranh tuy hoạt động hiệu quả hơn nhưng lại có qui mô nhỏ hơn. 

 

Sau khi huy động được 1 tỷ USD từ thị trường trái phiếu quốc tế năm 2007, Vinashin, tập đoàn tàu thủy với 60.000 nhân công và quản lý tới 28 nhà máy đóng tàu, đã đầu tư vào gần 300 công ty con với đủ các lĩnh vực, từ sản xuất xe máy cho đến kinh doanh khách sạn. Chính phủ hi vọng Vinashin sẽ có được tốc độ tăng trưởng thần kỳ như các tập đoàn hùng mạnh của Hàn Quốc. 

 

Tuy nhiên, một loạt sai phạm được phát hiện tại Vinashin. Tập đoàn này có gánh nặng nợ cả trong và ngoài nước lên tới 4,4 tỷ USD – con số gần bằng với 5% GDP của Việt Nam.  Sự kiện này ngay lập tức khiến Việt Nam bị Moody's hạ một bậc tín nhiệm với rủi ro tín dụng ở mức cao. 

 

Tháng 5 vừa qua, Việt Nam lại tiếp tục rúng động bởi vụ những sai phạm tại Tổng Công ty hàng hải Việt Nam (Vinalines). Kể từ tháng 3, 4 lãnh đạo cấp cao của Vinalines đã bị bắt với tội danh “cố ý làm trái gây hậu quả kinh tế nghiêm trọng”. 

 

Đối mặt với tình trạng chi phí nhân công và nguyên vật liệu tăng cao, các nhà đầu tư nước ngoài đã bắt đầu lo lắng Việt Nam đang mất đi lợi thế giá rẻ. Trong một cuộc trả lời phỏng vấn, 4 nhà đầu tư nước ngoài đã phàn nàn rằng các SOE đang lạm dụng quá mức  vị thế là “người gác cổng” của những ngành có liên quan đến chính phủ. “Không ai muốn làm việc với những doanh nghiệp như vậy,” một luật sư người Mỹ đang làm việc tại TP Hồ Chí Minh cho biết. 

 

Theo Denny Cowger, luật sư tại Duane Morris, hãng luật đến từ Mỹ có văn phòng tại Hà Nội và TP Hồ Chí Minh, rất nhiều nhà đầu tư đang có kế hoạch chuyển sang Indonesia, Bangladesh và cả Myanmar. Trong bảng xếp hạng cạnh tranh toàn cầu của Diễn đàn kinh tế thế giới, Việt Nam bị tụt tới 6 bậc bởi chính sách nặng nề, lạm phát và thâm hụt ngân sách ở mức cao và cơ sở hạ tầng bị bóp méo. 

 

Theo Carl Thayer, giáo sư tại Đại học New South Wales, điều quan trọng nhất là Việt Nam phải nhìn nhận lại những yếu kém của nền kinh tế và cải cách một cách căn bản để có thể nâng cao năng lực cạnh tranh thay vì đổ lỗi cho khủng hoảng tài chính toàn cầu như hiện nay.